Iluminacja

Iluminacja ('Verlichting') van de Poolse regisseur Krzysztof Zanussi (ook bekend van 'Za Sciana' of, verstaanbaarder, 'Achter de muren') is een film die heel wat mee-denken vergt van de kijker; al was het maar omdat we op anderhalf uur tijd getuige zijn van Franciszek's twaalf jaar lange zoektocht naar 'de zin van het leven'. En of ie dan die zin en kennis van het leven uiteindelijk gevonden heeft, zal in de bar van 't STUC moeten uitgediscussieerd worden...

Franciszek dus, is een jongeman die besloten heeft Fysica te gaan studeren aan de unief van Warschau. Dit in de hoop een soort formule te vinden die de hele werkelijkheid zou kunnen verklaren, of: alleen de rationale kennis leidt tot de absolute waarheid. Al gauw komt hij echter tot de conclusie dat deze benadering te eng is. zijn twijfels worden versterkt door twee feiten die aan elke rationele analyse ontsnappen, nl. het bruuske en onverwachte einde van een eerste liefde enerzijds, en de dood van een vriend anderzijds. Bovendien wordt Franciszek enige tijd later uit het studentenmilieu weggetrokken wanneer zijn nieuwe vriendin, Malgonia, zwanger is, en hij een huwelijk boven een abortus verkiest. Financiële problemen verplichten hem te gaan erken in verschillende fabrieken -maar 's avonds studeert hij onder moeilijke omstandigheden verder. Wanneer hij na de fabriek in een psychiatrische instelling gaat werken, komt hij tot de stelling dat alleen de mens zingever en drager ka nzijn van het absolute. Maar die mens is anderzijds weer beperkt door zijn lichamelijkheid, ongeacht de grote vooruitgang van de geneeskunde. Ook de kloosterlingen en kluizenaars die het houden bij de contemplatie kunnen hem geen bevredigende antwoorden geven. Wanneer hij uiteindelijk door hardnekkig verder studeren zijn diploma haalt, kan hij zich volledig wijden aan zijn wetenschappelijk carrière. De materiële problemen zijn opgelost, maar de waarheid heeft hij nog niet gevonden. Te meer daarhij door een ernsitge hartziekte zijn wetenschappelijk werk moet stopzetten. De plotscène laat verschillende interpretaties mogelijk, maar menig recensent stelt dat Znussi ermee wil beklemtonen dat Franciszek pas dan tot innerlijke rust en vrede komt, wanneer hij zichzelf als beperkt gaat aanvaarden. Of nog, sterk moraliserend, 'de zuiverheid van hart is belangrijker dan welke rationale kennis ook'. K. Zanussi behoort tot wat men noemt 'de derde Poolse generatie van filmmakers'. Daar waar de Poolse filmerij aanvankelijk sterk gedomineerd werd door én het trauma van de tweede wereldoorlog, én de revolutionair socialistische hervormingen, is Zanussi nooit rechtstreeks geconfronteerd geworden met deze situatie (hij was slechts 6 jaar oud bij het beeindigen van WO II). Zanussi studeerde zelf 4 jaar fysica en 2 jaar filosofie alvorens naar de filmschool van Lodz te gaan. Deze filmschool werd meteen het centrum van de hogervernoemde 3de generatie. Zanussi en zijn metgezellen onderscheiden zich vooral door het feit dat zij de mens niet meer willen behandelen als een speelbal van de geschiedenis, dat zij bevrijd zijn van de oorlogscomplexen. Zij richten zich integendeel op individueel-menselijke en eigentijdse problemen. Ook qua stijl wordt het barokker en pathetische vervangen door een intimistische aanpak. Maar voor meer informatie daarover verwijzen we graagg naar Film en T.V. (nr 208 en 221) en vooral Media (nr 96 en 101)