O tâche(s) sur 1 ont été effectuée(s) correctement

Die van Grand Magasin zijn wat aan de rare kant: ze maken voorstellingen over u die in de zaal zit, en zij die iets komen spelen. U wordt ge-entertained, jazeker, maar u wordt ook in de war gebracht: zag u wel wat u dacht dat u zag? Hoorde u wel echt wat u dacht te horen? En was u even in slaap gevallen of hadden zij gewoon met de klok zitten prutsen? Als u zich met genoegen laat onderdompelen in een lichte zinsverbijstering, dan bent u op het goede adres bij het Franse Grand Magasin. (U bent de eerste die het gaat zien, of toch niet?). voertaal Engels.

0 tâche(s) sur 1 ont été effectuée(s) correctement
Wat is er het meest intrigerende aan deze titel ? Het foutieve meervoud, de niet genoemde taak, het ‘correct’ uitgevoerde object of het resultaat daarvan ? Zal een tipje van de sluier over dit mysterie gelicht worden dat misschien wel gewichtiger is dan het op het eerste zicht lijkt ?
Deze mysterieuze titel dekt in elk geval een heel verwarrende lading: een aarzelend begin, een curieus en misleidend midden en een einde dat bewust vaag is gelaten. Geen specifiek licht of decor, wel een reeks sketches waarin drie individuen zoals u en ik druk bezig zijn met iets te doen. Ze zeggen wat ze gaan doen en vervolgens doen ze dat dan ook, en in hun evidente handelingen tonen ze de onrustwekkende dimensie van wat doorgaans doorgaat voor de evidentie, jawel. Wat we wél weten: Grand Magasin komt uit de wereld van de dans, en dat was in de jaren ’80 het enige domein in Frankrijk waar binnen de vastgestelde codes een paar stijfkoppen werden toegelaten. Is het uit die dans dat het duo Pascale Murtin en François Hiffler zijn voorkeur voor het unisono en de ineengeknutselde polyfonieën heeft gehaald ? En die ongebreidelde verbeelding, dat talent voor de hak-op-de-tak, die feeling voor het onverwachte in woorden en daden, komt die ook uit de dans ?

Verbeelding (maar dan echt)
Over een periode van 20 jaar heeft Grand Magasin ons een heel coherent oeuvre gebracht. Uit de losse pols: Laurel et Hardy à l’école, Les filles du chef, Les Hommes phénomènes, Nos œuvres complètes, L’encyclopédie des joies du cœur, Le tour du monde des chants d’amour, Par les cheveux, Tout sur le bruit...
Eén constante: praten en bewegen zonder te doen alsof en nooit het naturalisme nastreven van een soort theater dat vaagweg een catharsis wil brengen. Sinds het begin vertelt Grand Magasin verhalen en geeft vorm aan metaforen en woordgrappen met beelden en objecten, soms met woordspelingen en brutale, beeldenstormende muziekjes. Hun bedrieglijk eenvoudige wereldvisie, uiteengezet op een schoolmeesterachtig toontje, geeft blijk van een bijtende humor, ontstaan uit een grondig dooreenschudden van de gangbare logica en een terugkeer naar de eerste betekenis van de woorden. Door te dansen met de taal, door een acrobatie met de gedachten biedt Grand Magasin ons een methode om de wereld helderder te maken en oogkleppen te verwijderen. Hun talent voor positieve en fantasierijke deconstructie verleent hen een apart statuut binnen het Franse theaterlandschap, waar ze de performance bedrijven, een genre dat in Frankrijk eigenlijk niet bestaat.

Het echte
Grand Magasin heeft blijkbaar de zware en speelse taak op zich genomen om een waarachtige beschrijving van het universum te formuleren. Hun weigering om rollen te spelen, komt die immers niet overeen met de halsstarrige zoektocht naar een eigen waarheid, los van alle soorten van kunstgrepen en aanstellerij ? Deze koppige, haast burleske ontmanteling van de taal der podiumkunsten en van hun schone schijn ontlokt ons eerst een glimlach, brengt ons vervolgens tot wanhoop (zo integer is de onderneming !), maar doet ons tenslotte opgelucht in lachen uitbarsten: geen trucs meer nodig ! Ik moet denken aan ‘Pierre Ménard, auteur van de Quichotte’ (in Fictions van Borges). Het ‘zichtbare’ oeuvre van Ménard, fictief schrijver van het begin van de 20ste eeuw, beslaat nauwelijks meer dan een twaalftal obscure geschriften. Maar in de schaduw heeft hij het gewaagd om twee hoofdstukken van de Don Quichotte van Cervantes te SCHRIJVEN, zonder daarbij het oorspronkelijke werk te reproduceren of te kopiëren, noch de oorspronkelijke auteur te reïncarneren. Een heroïsche poging, die niettemin het domein van de literatuur niet overstijgt.

De kunst van het ware
Als een verre verwant van Ménard gaat Grand Magasin de realiteit te lijf vanuit de hoek van de podiumkunsten met hun stoet van conventies, clichés en voorgekauwde ideeën. En welke andere realiteit dan die van henzelf is meer geschikt om getemd te worden ?
Het moment lijkt gekomen om te onthullen wat die ‘0 ta(a)k(en)’ is die moet worden uitgevoerd (correct of niet): Grand Magasin, duidelijk gesterkt door jaren van ervaring in het ontmantelen, afstrippen en blootleggen, legt hier gewoon zichzelf bloot: Grand Magasin speelt Grand Magasin, de enige taak die ze zichzelf nog op kunnen leggen. En het trio – het voornoemde duo aangevuld met Bettina Atala – neemt zich voor zijn geheime belofte te houden, namelijk altijd de waarheid te spreken, met dien verstande dat ze hun onderzoeksterrein herleid hebben tot een bevraging, niet langer van het reële (te gemakkelijk), maar van het ware, het hunne en het onze. Het spreekt vanzelf dat ‘Grand Magasin spelen’ betekent dat je het verhaal van het ware gaat exploreren, als een spel, in zijn dagdagelijkse dimensie, zonder effectbejag of tierlantijntjes. Het gaat er dus om zichzelf te calqueren op het ware, het ware in detail te calqueren, terwijl men maar al te goed weet dat – ik parafraseer Borges – het ware ‘niet is wat het is, maar wat we denken dat het is’.
Heel de kunst van Grand Magasin bestaat er dus in om te laten zien dat het zichtbare nooit te zien is, niet in het leven en niet op scène, want het zichtbare is te zeer verborgen onder een hoop… zie hoger. Eerder dan te spelen (en om ‘in het ware’ te blijven), gaat het er dus om het reële te omspelen, te neutraliseren om het beter te kunnen vatten en bezitten. En het bijgevolg met hernieuwde kracht te lijf gaan. Als deze taak dan al ‘correct’ kan worden aangevat, dan blijft ze niettemin onmogelijk ‘uit te voeren’. Dat weet Grand Magasin maar al te goed.
Net zoals ze weten dat een ludieke perceptie en dissectie van de wereld de taak lichter kan maken, als dat maar op een lucide en authentieke manier gebeurt. Onder de schijnbare naïviteit en stunteligheid schuilt een diepe wijsheid: om goed vooruit te komen, moet je telkens weer van nul beginnen.

Denise Luccioni