Populisme en democratie: contradictie of tautologie?

Populisme. Het woord wordt vandaag te pas en te onpas gebruikt, en niet zelden om politieke tegenstanders te diskwalificeren. Tegelijk weten zogenoemde “populisten” elkaar op landelijk én Europees niveau steeds beter te vinden, en mobiliseren zij succesvol het groeiende wantrouwen in politici en representatieve instituties. Naar eigen zeggen verwoorden ze een toenemende onvrede rond thema’s als migratie, criminaliteit en veiligheid, bezuinigingspolitiek en welvaartsverdeling, nationale identiteit en Europese integratie.

Volgens critici zijn populisme en democratie onverenigbare uitersten. De demagogische stijl van populisten zou haaks staan op het kwalitatieve politieke debat. Populisme kan ook een inhoudelijk bedreiging voor democratie zijn, bijvoorbeeld omdat het de gelijke politieke rechten voor alle burgers ondergraaft of de legitimiteit van andere politieke posities stelselmatig ontkent. Willen we de democratie beschermen, aldus de critici, dan moeten populisten in politiek isolement worden gehouden.

Maar volgens optimisten vormt het populisme juist een essentiële bijdrage aan het democratische debat. Politici en overheden zouden de door populisten verwoorde onvrede ter harte moeten nemen. Populisme getuigt volgens hen vooral van een groeiende kloof tussen politiek en samenleving – een kloof die men niet dicht door populisten buiten te sluiten. Integendeel, populisme zou zelfs kunnen helpen om burgers opnieuw te mobiliseren voor een maatschappelijk project.

In het kader van de internationale conferentie “Power and Representation” nodigt de Leuvense onderzoeksgroep RIPPLE (Research in Political Philosophy Leuven) u uit voor een publiek debat over vraagstukken rond democratie en populisme. Wat is populisme precies en welke rol vervult het binnen een representatieve democratie? Vormt het een bedreiging of juist een verrijking van het politieke debat? Gaat men het beste het debat – of zelfs de samenwerking – aan met populisten, of juist niet? En wat te denken van de opmars van populisme op het Europese politieke podium?

Met de volgende sprekers en respondenten:

Dick Pels, socioloog en publicist, emeritus hoogleraar sociologie aan Brunel University (Londen), auteur van o.a. De Geest van Pim. Het Gedachtegoed van een Politieke Dandy en Het Volk Bestaat Niet. Leiderschap en Populisme in de Mediademocratie.

Wouter Beke, CD&V senator en burgemeester van Leopoldsburg, doctor in de politieke wetenschappen en auteur van onder meer De mythe van het vrije ik: pleidooi voor een menselijke vrijheid en De ziel van een zuil. De CVP tussen 1945 en 1968.

Jan Blommaert, sociolinguïst, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan de Universiteit van Tilburg, co-auteur van o.a. Populisme en meest recentelijk Superdiversiteit en democratie.

Stefan Rummens, hoofddocent ethiek aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte en schrijver van diverse wetenschappelijke publicaties over de verhouding populisme-democratie.

Moderator van dit debat is Kathleen Cools (VRT)


Voor meer informatie over RIPPLE, zie www3.kuleuven.be/ripple
of voor meer informatie over de conferentie “Power and Representation”, zie www.hiw.kuleuven.be/power-and-representation